Content

Lumbal Disk Hernisi (Bel Fıtığı)

Bel fıtığı korkulan bir durum olmasına karşın, çoğu kişi bir iki hafta veya ay içinde cerrahiye gerek olmaksızın normal yaşam tarzlarına dönebilmektedir. Devam eden şikayetler olsa da hastaların çoğu işlevsel hale gelmektedir. En kısa zamanda tıbbi destek alın ki doktorunuz uygun ilaç tedavisini, egzersizleri, fizik tedaviyi, doğru vücut hareketlerini ve fiziksel aktiviteleri önerebilsin. Kesin tanı ve erken tedavi daha hızlı iyileşmenizi sağlayacaktır. Tüm ilaçları önerilen şekilde kullanın. Doktorunuza şikayetlerinizdeki değişiklikleri anlatın ki ilaçlarınızı uygun şekilde değiştirebilsin. Ağrınıza ek olarak mesane ve barsak kontrolünüzü kaybetmeye başlarsanız ya da tahretlenme bölgenizde, cinsel bölgenizde uyuşmalar başlarsa derhal doktorunuzu haberdar ediniz.

Disk Hernisi nedir?

Omurga, omur adı verilen bir dizi bağlantılı kemikten oluşur. Omurlar omuriliği sarar ve hasar görmesini engellerler. Sinirler omurilikten çıkarak vücudun diğer yerlerine dağılır ve bu şekilde beyin ve vücudun kalanı arasındaki bağlantıyı sağlarlar. Beyin omurilikten aşağı yolladığı bir mesajın sinirler aracılığı ile iletilmesi sonucu kasları hareket ettirir. Sinirler ayrıca ağrı ve ısı gibi duyuları vücuttan beyne geri taşırlar.

Omurlar bir disk ve faset eklemi denilen iki küçük eklem ile birbirlerine bağlanırlar. Bir omuru diğerine yapıştıran disk, kuvvetli bağ dokusundan oluşmuştur ve omurlar arasında yastık ya da darbe emicisi ya da arabaların amortisörleri gibi görev yapar.

Disk “annulus fibrosus” adı verilen dayanıklı bir dış tabaka ve “nucleus pulposus” adı verilen jöle kıvamında bir merkezden oluşur (şekil 1).

Şekil 1. Diskin yapısı.

Yaşlandıkça diskin merkezi su içeriğini kaybetmeye başlar ve disk yastıklama görevini eskisi kadar iyi yapamaz hale gelir. Disk bozulmaya devam ettikçe dış tabakası da yırtılabilir. Bu durum diskin merkezinin dış tabakadaki bir yırtıktan sinirlerin ve omuriliğin yer aldığı boşluğa taşmasına (disk herniasyonu ya da disk ruptürü denir) sebep olabilir (şekil 2).

Şekil 2. Dış tabakanın yırtılmasıyla fıtıklaşan disk dokusu omurilikten çıkan sinire baskı yapmaktadır.

Çoğu disk herniasyonu lumbal omurganın en alttaki iki diskinde (L4-L5 ve L5-S1), belin hemen altında görülür.

Herniye olan (fıtıklaşan) lumbal disk omurilikteki sinirlere basarak bacaklarda ağrı, uyuşukluk, elektriklenme veya güçsüzlüğe sebep olur. Bu duruma “siyatik” denir ve genellikle 30 ile 50 yaş arası olmak üzere toplumun %1-2'sini etkiler. Disk herniasyonu sırt ağrısına da sebep olur ancak bacak ağrıları olmaksızın tek başına görülen sırt ağrısının disk hernisi dışında pek çok başka sebebi olabilir.

Ne tedavileri vardır ?

İlk kez veya kısa bir süre önce disk hernisi geçiren hastaların çoğu (%80-90) hiçbir tedavi görmeksizin iyiye gidebilir. Doktorunuz ilk birkaç hafta için cerrahi dışındaki tedavileri denemeyi tercih edecektir. Eğer tedaviyi tamamlamanıza rağmen sizi normal aktivitelerinizden alıkoyan bir ağrı devam ediyorsa doktorunuz cerrahi önerebilir. Cerrahi, bacağınıza eski kuvvetini kazandıramasa dahi, daha fazla güç kaybetmesini önleyecek ve bacak ağrılarına son verecektir. Cerrahi, genellikle bacak ağrılarının giderilmesi için (%90'ın üzerinde başarılı) önerilir ve bel ağrılarının giderilmesinde daha az etkilidir.

Cerrahi Olmayan Tedaviler

Doktorunuz size kısa bir istirahat, ağrıya neden olan inflamasyon denilen sinir basısının neden olduğu tahrişi azaltmaya yönelik anti-inflamatuar ilaçlar, ağrı kontrolü için ağrı kesiciler, fizik tedavi, egzersiz veya epidural steroid enjeksiyonları gibi tedaviler önerebilir. Eğer istirahat önerilirse doktorunuza ne süreyle yatak istirahatı yapmanız gerektiğini sorun. Gerektiğinden uzun süren yatak istirahatı eklem sertliği ve kas güçsüzlüğüne sebep olarak ağrıyı azaltabilecek aktiviteler yapmanızı zorlaştıracaktır. Bu nedenle bel ağrısı için iki gün ve bel fıtığı için bir haftadan fazla istirahat önerilmez. Ayrıca sert yatakta ya da yerde yatmanın fıtık ve ağrı tedavisinde kanıtlanmış hiçbir etkinliği yoktur. Doktorunuza tedavi süresince işe devam edip edemeyeceğinizi sorarak bilgi alın.

Doktorunuz tedaviye başlamanın yanı sıra, bir hemşire ya da fizyoterapist yardımı ile belinize aşırı yük bindirmeden günlük aktivitelerinizi nasıl yapabileceğinizi öğreterek sizi eğitebilir.

Cerrahi olmayan tedavinin amaçları sinirin herniye diskten kaynaklanan tahrişini (inflamasyon) azaltmak ve hastanın genel durumunu düzelterek omurgayı korumak ve genel işlevselliği artırmaktır. Bu amaçlara bir çok tedavi yöntemini birleştiren organize bir tedavi programı ile disk hernisi hastalarının çoğunda ulaşılabilir. Doktorunuzun önerebileceği ilk tedaviler arasında ultrasonik ısıtma tedavisi, elektrik uyarıları, sıcak uygulama, soğuk uygulama ve elle (masaj) gibi tedaviler vardır ve uygulanmaları ağrıyı, inflamasyonu ve kas spazmını azaltabilir. Bu şekilde bir egzersiz programına başlanması da kolaylaşır. Traksiyon da (çekme, germe) bazı hastalarda ağrının bir nebze hafiflemesini sağlayabilir. Ancak bu tedavinin mutlaka bir fizik tedavi uzmanı ya da fizyoterapist tarafından yapılması gerekir. Bu işi yapmaya ehliyeti olmayan kişiler tarafından traksiyon tedavisi uygulatmanız geri dönüşü zor zararlar verebilir. Bazı durumlarda doktorunuz, tedavinin başlangıcında ağrınızı azaltmak için bir bel (lumbal) korsesi (yumuşak ve bükülebilen bir sırt desteği) kullanmanızı önerebilir ancak bu korseler herniye diskin iyileşmesini sağlamazlar. Elle uygulanan (manüplasyon) tedaviler sebebi belirsiz bel ağrılarında kısa vadeli rahatlama sağlasa da disk hernilerinin çoğunda bu tür uygulamalardan kaçınılmalıdır.

Bir fizik tedavi veya egzersiz programı genelde sırt ağrısını ve bacak şikayetlerini azaltmaya yönelik hafif esneme ve duruş değiştirme hareketleri ile başlar. Ağrınız azaldığı zaman esneklik, kuvvet, dayanıklılık artırıcı ve normal bir hayat tarzına dönmeye yönelik yoğun egzersizlere başlanabilir. Egzersizlere bir an önce başlanmalı ve tedavi ilerledikçe egzersiz programı buna uydurulmalıdır. Evde uygulanabilecek bir egzersiz ve esneme programı öğrenilerek uygulanması da tedavinin önemli bir parçasıdır.

İlaç tedavisi

Ağrıyı kontrol etmeye yarayan ilaçlara ağrı kesiciler (analjezikler) denir. Çoğu durumda bel ve bacak ağrısı aspirin veya asetaminofen gibi yaygın olarak kullanılan (reçetesiz satılabilen) ağrı kesicilere cevap verir. Ağrının bu ilaçlar ile kontrol edilemediği hastalarda, non-steroidal anti-inflamatuar ilaçlar (NSAID' ler) denen bazı analjezik-antiinflamatuar ilaçlar disk herniasyonu sonucu oluşan ve ağrının asıl kaynağı olan tahriş ve inflamasyonun kontrolü için eklenebilir. Bunlar içinde ibuprofen, naproxen, diklofenak ve reçete ile satılan çeşitli ilaçlar vardır. Eğer şiddetli ve sebat eden ağrınız varsa doktorunuz kısa bir süre için narkotik analjezikler de reçete edebilir. Bazı durumlarda tedaviye kas gevşeticiler de eklenebilir. Daha yüksek bir doz almak iyileşmenizi hızlandırmayacaktır. Yan etkiler arasında bulantı, kabızlık, sersemlik ve dengesizlik olabilir, ayrıca kullanımı bağımlılık yapabilir. Tüm ilaçlar sadece tarif edildiği şekilde alınmalıdır. Doktorunuza kullandığınız her türlü ilacı (reçetesiz aldıklarınız dahil) bildirin ve size önerilen ağrı kesicileri daha önce denediyseniz, bunların sizde işe yarayıp yaramadıklarını anlatın. Eğer doktorunuz ağrı kesici veya anti-inflamatuar ilaçlar verirse mide rahatsızlığı veya kanaması gibi yan etkilere karşı dikkatli olmanız gerekir. Reçeteli veya reçetesiz satılan ağrı kesici ve NSAID' lerin uzun süreli kullanımının doğurabileceği sorunlar açısından doktorunuz tarafından takip edilmelisiniz.

Anti-inflamatuar etkileri olan başka ilaçlar da mevcuttur. Kortikosteroid (kortizon) ilaçlar (tablet veya iğne şeklinde) bazen çok şiddetli bel ve bacak ağrısı için kuvvetli anti-inflamatuar etkileri sebebi ile reçete edilirler. NSAID' ler gibi kortikosteroidlerin de yan etkileri olabilir. Bu ilaçların faydaları ve risklerini doktorunuzla konuşmalısınız.

Epidural enjeksiyonlar veya “bloklar”, çok şiddetli bacak ağrılarını rahatlatmak için kullanılabilir. Bunlar, epidural boşluğa (spinal sinirler etrafındaki boşluk), bu teknik konusunda eğitimli bir doktor tarafından yapılan kortikosteroid enjeksiyonlarıdır. İlk enjeksiyon ileriki tarihlerde bir veya iki enjeksiyonla desteklenebilir. Bunlar genelde katılımcı bir rehabilitasyon ve tedavi programı dahilinde yapılırlar.

Tetikleyici (bastırınca ağrının ortaya çıktığı) noktalara yapılan enjeksiyonlar, omurga boyunca veya kalça kemiğinin arkasında yer alan, ağrılı yumuşak doku ve kaslara direk olarak yapılan lokal anestetik (bazen kortikosteroidler de eklenebilir) enjeksiyonlarıdır. Bazı durumlarda ağrı kontrolü için faydalı olmalarına rağmen tetikleyici noktalara yapılan enjeksiyonlar herniye olmuş diskin düzelmesini sağlamaz.

Cerrahi

Cerrahinin amacı herniye olan diskin sinirlere basarak tahriş etmesini ve bu şekilde ağrı ve kuvvet kaybı gibi şikayetlere sebep olmasını önlemektir. En yaygın uygulanan yönteme diskektomi ya da kısmi diskektomi denir. Bu yöntem herniye olan diskin bir kısmının çıkarılmasıdır.

Diskin tam olarak görülebilmesi için diskin arkasındaki lamina denilen kemik oluşumun küçük bir kısmının çıkarılması gerekebilir (Şekil 3). Kemik çıkarılması mümkün olan en az düzeyde tutulursa buna hemi-laminotomi, daha yaygın şekilde yapılırsa hemi-laminektomi denir. Daha sonra fıtıklaşmış disk dokusu özel tutucular yardımıyla çıkartılır (Şekil 4). Sinire bası yapan disk parçası çıkartıldıktan sonra sinirdeki tahriş kısa zamanda yok olarak tam iyileşme sağlanır (Şekil 5).

Şekil 3. Fıtıklaşan diskin çıkartılması için uygulanan laminotomi işlemi.

Şekil 4. Fıtıklaşmış diskin özel tutucular yardımıyla çıkartılması.

Şekil 5. Fıtıklaşmış diskin çıkartılmasından sonra sinire olan basının ortadan kalkması ve diskin iyileşmesi.

Günümüzde bu işlem yaygın olarak bir endoskop ya da mikroskop kullanılarak küçük cerrahi kesiler ile yapılabilmektedir.

Diskektomi lokal, spinal veya genel anestezi altında yapılabilir. Hasta ameliyat masasına yüzüstü yatar ve genelde çömelirmiş gibi bir pozisyon verilir. Herniye diskin üzerindeki cilde küçük bir kesi yapılır. Daha sonra omurga üzerindeki kaslar kemikten ayrılarak kenara çekilir. Cerrah, sıkışan siniri görebilmek için küçük bir miktar kemik çıkarılabilir. Herniye olan disk ve diğer kopmuş parçalar sinirin üzerinde hiçbir baskı kalmayacak şekilde çıkarılır. Sinirin herhangi bir baskıya maruz kalmayacağından emin olmak için mevcut olabilen kemik çıkıntılar (osteofitler) de çıkarılır. Genelde çok az miktarda kanama ile karşılaşılır.

Cerrahiden sonra nelerle karşılaşabilirim?

Eğer esas şikayetiniz bel ağrısı değil de bacak ağrısı ise cerrahiden iyi sonuç almayı bekleyebilirsiniz. Ameliyattan önce doktorunuz ağrınızın sebebinin sinire baskı yapan bir disk hernisi olduğundan emin olmak için muayene ve çeşitli testler yapacaktır. Fizik muayenede siyatiğe işaret eden, bacak kaldırma testinin pozitifliği ile karşılaşılmalıdır. Ayrıca muayenede kas güçsüzlüğü, his kaybı ve refleks değişikliklerine rastlanabilir. Ek olarak MRG (Manyetik Rezonans Görüntüleme), BT (Bilgisayarlı Tomografi) ve miyelografi gibi görüntüleme yöntemleri ile sinir sıkışması açık bir şekilde gösterilebilir. Eğer bu testler pozitif çıkarsa doktorunuz sinir sıkışmasından emin olur ve cerrahi sonrası bacak ağrılarınızda %90 ihtimalle bariz bir azalma olacaktır. Her günü hiç ağrı olmadan geçirmeyi beklememelisiniz ancak ağrıyı kontrol altında tutarak rahatlıkla oldukça normal bir yaşam tarzı sürdürebilirsiniz.

Çoğu hasta diskektomi sonrası hiçbir komplikasyonla karşılaşmaz ancak her cerrahide olabileceği gibi bu işlemde de bazı riskler mevcuttur. Kanama, enfeksiyon ve omurilik ya da spinal sinirleri koruyan zarda (duramater) yırtıklar ve sinirlerde oluşabilecek hasarlar bunlar arasında sayılabilir. Ayrıca cerrahi sonrası diskin yeniden yırtılarak şikayetlerin yeniden ortaya çıkması da mümkündür. Hastaların yaklaşık %5'inde disk yeniden yırtılarak ileride şikayetlere sebep olabilmektedir. Doktorunuzdan ameliyat sonrasında gerekli olabilen hareket kısıtlamaları ile ilgili bilgi alınız. Anestezinin etkisi geçer geçmez yataktan kalkarak etrafta yürümek iyi bir uygulamadır. Pek çok hasta cerrahiden sonraki ilk 24 saat içinde hatta aynı gün ilerleyen saatlerde taburcu olabilmektedir. Taburcu olduktan sonra dört hafta süreyle araba kullanmaktan, uzun süre oturmaktan, ağır kaldırmaktan, ve eğilmekten kaçınmalısınız. Bazı hastalar cerrahi sonrasında doktor gözetiminde uygulanacak bir terapi programından fayda görürler. Doktorunuza yeniden aynı durumla karşılaşmamak için sırtınızı kuvvetlendirecek ne gibi egzersizler yapabileceğinizi danışın.

Ne zaman acil cerrahi gerekir?

Çok nadir olarak, büyük bir disk hernisi mesane ve bağırsakları kontrol eden sinirlere basarak mesane ve barsak kontrolünün kaybına sebep olabilir. Bu genelde kasık ve de genital bölgenin uyuşukluk ve karıncalanması ile birliktedir. Bu acilen disk hernisi ameliyatı gerektiren nadir durumlardan birisidir. Bu durumla karşılaşırsanız derhal doktorunuzu arayınız.

Dikkat: Bu bilgiler genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Durumunuz hakkında detaylı bilgi almak için lütfen doktorunuza danışınız.

Omurga Hastalıkları

Tüm omurga hastalıkları için tıklayınız