Content

Skolyoz ve Kifoz Hakkında Genel Bilgiler

Skolyoz Nedir?

Vücuda arkadan bakıldığında normal omurga düzdür (şekil 1).

Şekil 1. Omurganın arkadan görüntüsü. 

Gövdeye yandan bakıldığında omurgada normal bir takım eğrilikler görülür (şekil 2).

Şekil 2. Omurganın yandan görüntüsü. 

Üst göğüs bölgesinde normal bir kamburluk, veya kifoz, varken boyun ve alt omurga bölgesinde içe doğru bir eğrilik, veya lordoz, vardır (şekil 2).

Fakat, skolyozlu bir omurgaya arkadan bakıldığında, yana doğru bir eğrilik görülür (Şekil 3).

Şekil 3. Omurgada skolyoz. 

Bu, kişiye bir yana doğru eğiliyormuş gibi bir görüntü verir ve kötü postür (duruş) ile karıştırılmamalıdır. Skolyoz ile birlikte sık sık yan planda da değişiklikler görülebilir. Skolyoz tek bölgede eğrilik (şekil 4)

Şekil 4. Tek eğrilik içeren skolyozlu omurga.

veya birkaç bölgede eğrilik şeklinde görülebilir (şekil 5).

Şekil 5. Çift eğrilik içeren skolyozlu omurga.

Ayrıca omurga kendi etrafında da dönmektedir.

Skolyozun Bulguları Nelerdir?

Şekil 6. Skolyozu olan hastada klinik görüntü. 

  • Bir omuz diğerinden daha yüksekte olabilir.
  • Bir skapula (kürek kemiği) diğerine göre daha yüksekte ya da daha belirgin olabilir.
  • Kollar yanlara sarkıtıldığında, bir tarafta kolla gövde arasında daha fazla boşluk olabilir.
  • Bir kalça diğerine göre daha yüksek ya da daha belirgin görünebilir.
  • Kafanın izdüşümü leğen kemiklerinin ortasına denk gelmeyebilir.
  • Hastaya arkadan bakıldığında ve omurgası yere parelel hale gelene kadar öne eğilmesi istendiğinde sırtının bir tarafı diğerine göre daha yüksek görünebilir (hörgüç görüntüsü) (şekil 7).

     

Şekil 7. Öne eğilme testinde hastanın sırtında oluşan kabarıklık(hörgüç görüntüsü). 

Skolyozun Sebepleri Nelerdir?

Skolyoz, altta yatan farklı hastalıklar nedeniyle meydana gelebilir, ancak en sık şekli idiopatik, yani “sebebi bilinmeyen” skolyozdur. Yapılan tüm çalışmalara rağmen henüz sebebi bilinmeyen skolyoza neyin neden olduğu ortaya konamamıştır. Skolyozun genetik bir durum olabileceğini gösteren bazı kanıtlar vardır. Ancak tam bir genetik geçiş şekli tanımlanamamıştır. Ayrıca genetik faktörler dışında bazı çevresel faktörlerin (örn: büyüme) skolyoz gelişiminde etkin olabileceği düşünülmektedir. Kötü duruş alışkanlığının, ağır çanta taşımanın ya da çantayı tek omuzda taşımanın skolyoz oluşturduğuna dair hiç bir kanıt yoktur. Ayrıca bazı spor dallarının (örn: cimnastik) skolyoz gelişme riskini arttırdığına dair bazı bilgiler çımış olmasına rağmen bunun aksini iddia eden bilimsel yayınlar daha fazladır. Yani, herhangi bir spor dalının skolyoza neden olduğunu gösterir kuvvetli kanıta dayalı bir bilgi yoktur. Bunun dışında kas ve sinir hastalıklarına, doğumsal omurga anomalilerine bağlı skolyoz diğer sık görülen skolyoz çeşitleridir.

İdiopatik skolyozun alt sınıfları:

İdiopatik skolyoz, gelişmeye başladığı yaşa göre tanımlanır. Her yaş grubunun tedaviyle ilgili kendine has gereksinimleri ve zorlukları vardır.

  • İnfantil başlangıçlı idiopatik skolyoz: 0-3 yaş
  • Juvenil başlangıçlı idiopatik skolyoz: 4-9 yaş
  • Adolesan başlangıçlı idiopatik skolyoz: 10-18 yaş

Kifoz nedir? Anormal Kifoza Neler Neden Olur?

Yandan bakıldığında torasik omurganın artmış eğriliğine kifoz (kamburluk) denir. Artmış kifoz deformitesi sadece postürel(duruşla ilgili) olabilir ve çoğunlukla egzersiz ile ve uygun postür alışkanlığı kazanılarak düzeltilebilir. Kifozlu hastaların ufak bir yüzdesinde ise postürel tipe göre daha hareketsiz bir deformite vardır ve bu kamalaşmış omurga kemiklerine bağlıdır. Bu tip kifoza Scheuermann kifozu denir ve tedavisi postürel kifoza göre çok daha zordur (şekil 8).

Şekil 8. Scheuermann kifozu. 

Tıpkı idiopatik skolyozda olduğu gibi bunun da sebebi bilinmemektedir.

Schuermann kifozu ile kötü duruşa bağlı kifozu nasıl ayırt edebiliriz?

Kötü duruşa bağlı kifozu olan bireyleri uyardığınız zaman kendiliğinden kifozunu düzeltip daha dik durabilirler. Oysa Schuermann kifozu yani yapısal kifozu olan hastalara dik durmasını söylediğinizde, istese de kifozunu düzeltemeyebilir.

Omurga Deformitelerinde Tedaviye Genel Bakış

Korse Tedavisi

İskelet gelişimini tamamlamamış hastalarda artmakta olan skolyoz ve kifoz için korse (ortez) tedavisi önerilebilir. Orta derecede skolyoz ve Schuermann kifozu için korse tedavisi uygun olabilir. Piyasada birçok çeşit korse vardır. Hepsi çocuk büyürken eğriliğinin artmasını engellemek için dizayn edilmiştir. Korseler, aktif iskelet büyümesi esnasında eğriliğin artmasını engellemek için karşı destek olarak görev yapar. Korseler omurgayı tamamen düzeltemez, ve hastaların tahmini olarak en azından yarısında eğriliğin artmasına engel olamaz. Korseden beklenen en iyi başarı eğriliğin tesbit edildiği derecede kalıp daha fazla ilerlemesinin ve cerrahi sınıra erişmesinin engellenmesidir. Skolyoz da eğriliğin yerleşim yerine göre en sık kullanılan iki çeşit korse Milwaukee (şekil 9) ve Boston (şekil 10)korseleridir. Skolyoz tedavisinde daha çok Boston tipi korse tercih edilirken, kifoz tedavisinde sadece Milwakuee tipi korse kullanılabilir.

Şekil 9. Boston tipi korse.

Şekil 10. Milwakuee tipi korse

Başarılı Korse Tedavisi İçin Neler Gereklidir?

  • Hasta hala büyürken konulan erken teşhis (Kız çocuklarında adet görmeden önce tesbit edilen eğrilikler).
  • Hafif ila orta dereceli skolyoz (20 ila 40 derece arası eğrilikler). Orta dereceli Schuermann kifozu (60-75 derece arası)
  • Ortopedik cerrah tarafından düzenli muayeneler.
  • Hastaya uygun yapılmış bir korse.
  • Uyumlu bir hasta ve destekleyici bir aile.
  • Egzersiz, dans eğitimi ve atletizmi içeren normal aktivitelere devam edilmesi ve doktor gözetiminde olmak şartıyla bu aktiviteler sırasında elektif olarak korseye ara verilmesi.
  • Korsenin günde en az 20-23 saat kullanılması

Skolyoz İçin Cerrahi Tedavi Gerek olur mu? Cerrahi tedavi olarak ne yapılır?

Eğer halen büyümekte olan bir insan gittikçe artan bir omurga deformitesine sahipse bu deformiteyi düzeltmek ve daha da artmasını engellemek için cerrahi tedavi gereklidir. Büyümekte olan çocuklarda cerrahi tedavi gerektirecek eğriliklerin şiddeti 40 derece ve üzeridir. Büyümesini tamamlamış kişilerde ise cerrahi kararı torasik (sırt bölgesi) eğrilikler için 45-50 derece üzeri ve lomber (bel bölgesi) eğrilikler için 40 derece üzerinde verilir. Ancak, eğrilik şiddeti dışında ameliyat kararını etkiyebilecek birçok faktör olabilir ve bunlar aşağıda belirtilmiştir. Büyümesini tamamlamak üzere olan veya tamamlamış çocuklarda en sık yapılan cerrahi işlem enstrümentasyon, düzeltme ve kemik greftiyle yapılan posterior füzyondur (omurların birbirine kaynatılması ve hareket ile büyümenin ortadan kaldırılması) (şekil 11).

Şekil 11. Şekil 4 deki eğriliğin, segmental enstrümentasyonlu spinal füzyon sonrası görüntüsü– deformite ciddi miktarda düzeltilmiş.

“Enstrümentasyon” sözcüğü düzeltilmiş omurgayı füzyon kaynayana kadar mümkün olduğunca normal bir dizilimde tutmak üzere kullanılan metal çubuklar, çengeller, teller ve vidalar için kullanılır. Halen büyüyen (genellikle 10 yaş altı) çocuklarda ise füzyon işlemi boy büyümesi, akciğer gelişimi ve omur gelişimini ciddi etkiliyebileceği için füzyon işleminden mümkün olduğunca kaçınılır. Küçük çocuklar da füzyonsuz alternatifler (büyüyen çubuklar gibi) tercih edilir. Schuermann kifozunda cerrahi tedavi için gerekli eğrilik şiddeti konusunda tam bir fikir birliği yoktur. Ancak 75 derece üzeri eğriliklerin kesin ameliyat gerektirdiği konusunda genel bir fikir birliği vardır. Bu deformite içinde günümüzde en çok tercih edilen yöntem skolyoz da olduğu gibi posterior enstrümentasyon ve füzyondur (şekil 12A ve şekil 12B)

Şekil 12A. Kifotik deformitenin nasıl bir manevra ile düzeltildiğini gösterir şekil.

Şekil 12B. Kifotik deformitenin düzeltilmiş hali

Bazı cerrahlar anterior enstrümentasyon veya kombine anterior ve posterior füzyon ve enstrümentasyonu tercih edebilirler.

Cerrahi önerilmesini birçok faktör etkiler:

  • Etkilenen bölgenin omurganın neresi olduğu
  • Skolyozun derecesi
  • Artmış veya azalmış kifozun varlığı
  • Ağrı (adölesanlarda nadir, erişkinlerde daha sık)
  • Kalan büyüme potansiyeli
  • Hastanın dengesi
  • Kişisel faktörler

Cerrahi İçin Göz Önünde Bulundurulması Gerekenler

Cerrahinin amacı güvenli olarak mümkün olabilen en fazla düzeltme yapılarak omurgayı bu şekilde dondurmaktır. Her cerrahinin beraberinde getirdiği riskler vardır. Bunlar ortopedik cerrahınızla tartışılmalıdır. Size uygulanacak cerrahi işlem planlanırken, gözönünde bulundurmanız gereken bazı noktalar şunlardır:

  • Cerrahi öncesi kapsamlı bir görüşme
  • Cerrahi öncesi ve sonrası iyi bir beslenme durumu
  • Cerrahi öncesi ve sonrası uygulanacak bir egzersiz programı
  • Pozitif kafa yapısı

Tıbbi Terimler Sözlüğü

Adölesan skolyoz: Pubertenin başlangıcından sonra ama iskelet gelişimi tamamlanmadan önce oluşan, omurganın yana doğru eğrilmesi

Çift eğrilik: Aynı omurgada iki ayrı yana doğru eğrilik olması. Çift majör eğrilik: genellikle aynı derecede olan iki yapısal eğriliğin bulunduğu skolyoz. Çift torakal eğrilik: yapısal üst torakal eğriliği, daha büyük ve deforme edici alt torakal eğriliği ve göreceli olarak yapısal olmayan lomber eğriliği olan skolyozlar.

Dekompansasyon: Skolyoz varlığında torasik kafesin leğen kemiklerinin tam üstünde olmadığında kullanılan terim.

Diskektomi: İntervertebral diskin (vertebral kemiklerin her birisinin arasında bulunan şok emici olarak görev yapan yumuşak doku) tümünün ya da bir parçasının çıkartılması.

Erişkin skolyoz: İskelet gelişimi tamamlandıktan sonra herhangi bir sebepten dolayı oluşan skolyoz.

Hemivertebra: Doğuştan gelen, kama şekilli bir kemik oluşturacak şekilde bir tarafı tam olarak oluşamamamış bir vertebra.

Histerik skolyoz: Psikolojik bir rahatsızlığın belirtisi olarak gelişen, yapısal olmayan bir deformite.

İdiopatik skolyoz: Sebebi bilinmeyen yapısal eğrilik.

İnklinometre: Gövde rotasyon açısı olarak da bilinen torasik belirginlik açısını ölçen alet.

İnfantil skolyoz: Üç yaşına kadar oluşan eğrilik.

Juvenil skolyoz: Üç ila on yaşları arasında gelişen eğrilik.

Kifoskolyoz: Artmış kamburlukla ilişkili yapısal skolyoz.

Kifoz: Yandan bakıldığında omurganın arkaya doğru konveks açılaşması. Lordozun tersi.

Kompensatuar eğrilik: Normal vücut dizilimini sağlamak için asıl yapısal eğriliğin üstünde veya altında oluşan ikincil eğrilik.

Konjenital skolyoz: Doğumda varolan kemik yapı anormalliklerine bağlı skolyoz. Bu anormallikler vertebral oluşumun ve/veya bölünmenin başarısızlığı olarak sınıflandırılırlar.

Lordoskolyoz: Artmış içe doğru eğrilikle bağlantılı skolyoz.

Lordoz: Sagittal düzlemde omurganın öne doğru açılaşması. Kifozun tersi.

Lumbar eğrilik: Apeksi birinci ve dördüncü lumbar vertebralar arasında olan eğrilik (lumbar skolyoz olarak da bilinir).

Lumbosakral: Belin lumbar ve sakral bölgelerini ilgilendiren.

Lumbosakral eğrilik: Apeksi beşinci lumbar vertebranın seviyesinde veya altında olan eğrilik (lumbosakral skolyoz olarak da bilinir).

Nöromusküler skolyoz: Santral sinir sisteminin ya da kasların nörolojik bir hastalığından dolayı gelişen skolyoz.

Otogreft kemik: Aynı kişiden elde edilen ve vücudun başka bir bölgesine taşınan doku (leğen kemiklerinden alınan kemik çoğu zaman füzyonu desteklemek için kullanılır)

Otolog kan: Daha sonra geri kendisine verilmek üzere bir kişiden alınan kan. Kan kaybı beklenen elektif cerrahi işlemlerden önce sık kullanılan bir tekniktir. Bu sayede bilinmeyen donörlerden gelen banka kanı kullanımı engellenebilir ve bulaşıcı hastalık kapma riski ciddi anlamda azaltılabilir.

Ototransfüzyon: Daha önce alınmış otolog kanın hastaya verilmesi uygulaması ve tekniği.

Pedikül: Vertebranın korpusundan arkaya doğru çıkıntı yapıp yanlardan laminalarla bağlantı kuran kemik yapı.

Posterior füzyon: Arkadan yapılan bir insizyon ile iki ya da daha fazla vertebrayı kemik greftiyle birbirine sabitleme tekniği.

Primer eğrilik: İlk ya da en erken ortaya çıkan eğrilik.

Risser işareti: Çocuk büyüdükçe leğen kemiklerinin tepelerinde ortaya çıkan yarımay şeklindeki kemik oluşumunu tarif eder. İskelet gelişiminin derecesini belirlemede kullanılır.

Sakrum: Sakral vertebralar olarak bilinen beş omurganın birleşerek oluşturduğu, spinal kolonun en altındaki üçgensi kemik. Sakrum üstte sonuncu lumbar vertebrayla ve yanlarda leğen kemikleriyle eklem yapar.

Servikal omurga: Omurganın boyun bölgesindeki kısmı. Kafatasından göğüs kafesine kadar olan yedi omurgayı kapsar.

Skolyometre: Gövde rotasyonunu ölçen bir çeşit inklinometreye verilen isim.

Skolyoz: Omurganın normal vertikal çizgisinin çekilen röntgenlerde 10 dereceden fazla yana doğru kayması. Skolyoz omurganın yana doğru eğilmesini ve eğriliğin içersindeki omurga kemiklerinin rotasyonundan oluşur.

Spinal enstrümentasyon: Füzyon iyileşirken omurga deformitesini azaltmak için omurgaya bağlanan metal parçalar. Bunların arasında çubuklar, çengeller, teller ve vidaların bir çok çeşidi ve kombinasyonu vardır.

Spondilit: Omurganın inflamatuar bir hastalığı.

Spondilolistezis: Bir vertebranın altındaki vertebranın üstünden öne doğru kayması.

Torakal eğrilik: Apeksi ikinci ve onbirinci torakal vertebralar arasında bulunan omurga eğriliği.

Torakolumbar eğrilik: Apeksi onikinci torakal vertebra ile birinci lumbar vertebra arasında bulunan omurga eğriliği.

Torakolumbosakral ortez (TLSO): Torakal ve lumbar omurgayı içeren bir çeşit korse.

Vertebral kolon: Ligamentlerle birbirine bağlanmış, intervertebral disklerle birbirinden ayrılmış, vücuda destek veren, hareketli, vertebral kemiklerden oluşmuş kolon.

Yapısal eğrilik: Değişken olmayan yana doğru eğriliğe sahip omurga bölümü.

Yapısal olmayan eğrilik: Değişmez deformite bırakmayan eğrilik.

Omurga Hastalıkları

Tüm omurga hastalıkları için tıklayınız